2026 жылғы маусымнан бастап Қазақстанда жұмыс істейтін компаниялар еңбек заңнамасы, еңбекақыны есептеу және салықтық әкімшілендіру салаларындағы бірқатар өзгерістерге назар аударуы тиіс. Өзгерістердің көпшілігі күшіне енгенімен, тәжірибе көрсеткендей, көптеген ұйымдар ішкі рәсімдерін, кадрлық құжаттарын және есеп жүйелерін жаңа талаптарға сәйкес толық жаңартпаған.
Бизнес иелері, басшылар, бухгалтерлер және кадр мамандары үшін негізгі тәуекел заңнаманың өзгеруінде емес, нақты қызметтің жаңа талаптарға сәйкес келмеуінде жатыр.
Осы мақалада маусым айының соңына дейін тексерілуі тиіс негізгі бағыттар қарастырылады.
2026 жылғы 8 маусымнан бастап күшіне енген еңбек заңнамасындағы өзгерістер
2026 жылғы 8 маусымда Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына енгізілген өзгерістер күшіне енді. Бұл өзгерістер еңбек қатынастарын жетілдіруге, жұмыскерлердің құқықтарын қорғауды күшейтуге және жұмыс берушілердің жауапкершілігін арттыруға бағытталған.
Жұмыс берушілер үшін ең маңызды мәселелер еңбек қатынастарын рәсімдеу, еңбекақы төлеу және еңбек қауіпсіздігі талаптарымен байланысты.
Тәжірибеде тәуекелдердің басым бөлігі бұрыннан бар кемшіліктердің бақылаушы органдар назарында қалуынан туындайды.
Уақытша болмаған жұмыскердің міндеттерін орындау
Көптеген ұйымдарда қызметкерлер еңбек демалысында, ауруханада немесе бала күтімі демалысында жүрген әріптестерінің міндеттерін уақытша атқарады.
Бұрын мұндай жағдайлар көбінесе бейресми түрде рәсімделетін.
Қазіргі талаптарға сәйкес төмендегілерді тексеру ұсынылады:
- міндеттерді уақытша жүктеу туралы бұйрықтар;
- еңбек шартына қосымша келісімдер;
- қосымша төлемдерді есептеу тәртібі;
- нақты орындалатын міндеттердің құжаттармен сәйкестігі.
Тиісті құжаттардың болмауы еңбек дауларына және еңбек инспекциясының ескертулеріне әкелуі мүмкін.
Еңбек қауіпсіздігіне қойылатын талаптардың күшеюі
2026 жылғы негізгі үрдістердің бірі – еңбек қауіпсіздігі мәселелеріне бақылаудың күшеюі.
Көптеген компанияларда қажетті құжаттар болғанымен, олардың нақты орындалуы дәлелденбеген.
Тексеру барысында әдетте:
- нұсқама журналдары;
- оқыту туралы құжаттар;
- жауапты тұлғаларды тағайындау;
- кәсіби тәуекелдерді бағалау рәсімдері;
- жазатайым оқиғаларды тергеу құжаттары қаралады.
Жұмыс беруші құжаттардың болуын ғана емес, олардың іс жүзінде орындалуын да қамтамасыз етуі тиіс.
Ұжымдық шарттарды қайта қарау қажет
Ұжымдық шарты бар ұйымдарға осы құжаттарды қайта қарау ұсынылады.
Заңнамадағы өзгерістер міндетті бөлімдердің құрамына әсер етті, сондықтан бірнеше жыл бұрын жасалған шарттар қазіргі талаптарға толық сәйкес келмеуі мүмкін.
Бұл әсіресе ірі жұмыс берушілер мен дамыған әлеуметтік кепілдік жүйесі бар компаниялар үшін өзекті.
Тексеру барысында:
- құрылымы;
- міндетті бөлімдері;
- қолданыстағы заңнамаға сілтемелері;
- нақты ұсынылатын кепілдіктердің сәйкестігі бағалануы тиіс.
Жаңа Салық кодексіне бейімделу жалғасуда
2026 жыл Қазақстанның жаңа Салық кодексін қолданудың алғашқы толық жылы болып табылады.
Көптеген компаниялар жаңа ережелерге көшкенімен, салықтық және бухгалтерлік процестердің бір бөлігі бұрынғы тәсілдер бойынша жұмысын жалғастыруда.
Тексерілуі тиіс бағыттар:
- есеп саясаты;
- салықтық есеп параметрлері;
- шегерімдерді қолдану тәртібі;
- бастапқы құжаттар;
- өзара байланысты тұлғалармен операциялар.
Автоматтандырылған бақылау жүйелері жағдайында мұндай қателіктер бұрынғыға қарағанда әлдеқайда тез анықталады.
Сондықтан компанияларға салық органдарынан хабарламалар алғанға дейін салықтық тәуекелдерге ішкі диагностика жүргізу ұсынылады.
Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ)
ЖМЗЖ енгізілгеннен кейін көптеген ұйымдар еңбекақы есептеу кезінде қиындықтарға тап болды.
Кең таралған қателер:
- есептеу базасын дұрыс анықтамау;
- бағдарламалық баптаулардағы қателер;
- жекелеген төлемдерді дұрыс есептемеу;
- есеп деректері мен мемлекеттік жүйелер арасындағы айырмашылықтар.
Тіпті болмашы қателіктердің өзі түзетілген есептілікті тапсыру қажеттілігіне алып келуі мүмкін.
2026 жылғы 30 маусымға дейін не тексеру қажет?
Тәуекелдерді азайту үшін келесі бағыттарға жедел аудит жүргізу ұсынылады:
Кадрлық құжаттар
- ✔ еңбек шарттары;
- ✔ кадрлық бұйрықтар;
- ✔ уақытша міндеттерді жүктеу құжаттары;
- ✔ еңбекақы төлеу туралы ережелер;
- ✔ ұжымдық шарттар.
Салықтық есеп
- ✔ есеп саясаты;
- ✔ салықтық есептің баптаулары;
- ✔ шегерімдерді қолдану тәртібі;
- ✔ өзара байланысты тұлғалармен мәмілелер.
Еңбекақы есебі
- ✔ жалақы есептеудің дұрыстығы;
- ✔ міндетті аударымдар мен жарналар;
- ✔ бағдарламалық қамтамасыз етудің баптаулары.
Қорытынды
2026 жылғы маусым бизнес үшін заңнамалық өзгерістерге бейімделудің маңызды кезеңі болып табылады.
Аудиторлық тәжірибе көрсеткендей, тәуекелдердің басым бөлігі күрделі салықтық схемалардан емес, ішкі құжаттардың уақтылы жаңартылмауынан туындайды.
Сондықтан ұйымдарға ай соңына дейін кадрлық, салықтық және еңбекақы есептеу жүйелеріне ішкі аудит жүргізу ұсынылады.
NRG Audit
Тексеруші органдар анықтағанға дейін тәуекелдерді анықтауға көмектесеміз.
Бизнестің механизмдерін дәл баптау.